ملاصدرا و نقش فلسفه در زندگی
گفتگو  با آیت الله سید محمد خامنه ای، رئیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا 

با توجه به نامگذاری اول خرداد ماه به روز ملاصدرا منوچهر دین پرست دربرنامه سوفیا رادیو گفت و گو با آیت ا...  سید محمد خامنه ای، رئیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا گفت و گو کرد.

• برچه مبنایی شما موضوع تربیت فلسفی و فلسفه تربیت را برای این جشنواره در نظر گرفتید؟

آیت الله خامنه ای: ما فلسفه و حکمت را یک دانش کاربردی تصور می کنیم، فلسفه نه تنها اندیشه، حکیم فیلسوف را پربار می کند و یک جهان واقعی  را در ذهن او می سازد بلکه این جهان بینی درزندگی خارج اثر می گذارد،چون انسان نتایج برداشت های خود را نیز در نظر می گیرد، وقتی چیزی سودمند است انسان نتیجه می گیرد که باید استفاده کرد و اگر چیزی مضر است باید از آن پرهیز کرد.
بنابراین در فلسفه نگاه دوم بعد از نگاه اول به عالم سوال برای چه و چگونه استفاده کردن است.

نگاه فیلسوف از علم به عمل بر میگردد به همین علت در گذشته حکمت به سه بخش، نظری و تئوریک و عملی تقسیم می شد.

ما در این بنیاد؛ حکمت اسلامی فسلفه، حکمت نظری، کتابها و مقالات ملاصدرا را بیان کردیم.

حکمت عملی ملاصدرا، سیاست و خانواده طی سالهای گذشته از عناوین همایش ملاصدرا بود.

در همایش با موضوع سیاست، به بررسی اینکه سیاست چگونه جامعه را اداره می کند و در موضوع خانواده به اهمیت خانواده و نقش پدر و مادر در تربیت کودک
پرداخته شد.

در این سلسه مراتب که از سیاست شروع کرده و به خانواده رسیدیم باید در مورد کودک نیز بحث می شد چون تربیت و پروش کودک به عنوان میوه خانواده از اهمیت بسیاری برخوداراست.

خانواده در یک تربیت غلط کودک را به صورت یک انسان گنهکار درمی آورند که در غرب نمونه های آن دیده می شود و نتیجه فرهنگ غربی آن است که یک کودک همکلاسی های خود را با اسلحه می کشد یا برخی والدین جسم و روح فرزندان خود را به دست خود از بین می برند که یک دنیای پرآشوب و خطرناکی ناشی از تربیت بد در غرب به وجود آمده است.

تربیت خوب، یک تربیت دینی و در کنارآن فلسفی است، منظور ما از تربیت فلسفی تربیت غیر دینی نیست چون از لحاظ تاریخی دین، فلسفه را برای بشر آورده است و بشر خود چیزی به نام فلسفه نساخته است بنابراین تربیت فسلفی همان تربیت دینی است.

حکمت یکی از ارکان دین اسلام است و ائمه اطهار همه حکیم بودند و حکمت از بیان آنها تراوش شده است و تربیت  فلسفی تربیت درست، براساس زیربناهای عقلانی وبا پیروی از فطرت است.

ضمن اینکه در آیات قرآن دین اسلام را همان فطرت بیان کرده است.

• در جامعه ما با گذشته سه دهه از انقلاب گرچه توجه به مسائل دینی و فلسفی گسترش یافته است اما همچنان موضوعات برمسائل ذهنی و تئوریک تمرکز داشته و مسائل عملی همچنان از جامعه فاصله دارد، ضمن اینکه تربیت فلسفی با مقوله اخلاق و علم اخلاق بسیار نزدیک است، فکر می کنید تا چه اندازه می توان از بدنه نظام فلسفه اسلامی به مقولات جدیدی همچون تربیت فلسفی و فلسفه تربیت برسیم؟

آیت الله محمد خامنه ای: البته فلاسفه ما خیال پرداز نبودند و اگر فکر هم می کردند برای عمل به آن بود، در تاریخ فلسفه باستان شاهد این هستیم که بسیاری از فلاسفه مانند شعرا مطالب را به صورت شعر درآوده و در شهر می خواندند و تبلیغ می کردند.

ولی باید توجه کرد مطالبی که در این زمینه توسط والدین ، اساتید و حتی رادیو وتلویزویون بیان می شود کافی نیست.

فلسفه چیزی نیست که به عنوان یک بخش جداگانه ای از زندگی، خاص یک عده ای باشد بلکه می توان پزشک بود و فیلسوف نیز بود.

ما باید برداشت های درستی از زندگی داشته باشیم، باید بفهمیم دنیا و ما برای چه خلق شدیم، و باید چگونه زندگی کنیم.

در این اینجا می توان نتیجه گرفت که فلسفه باید مردمی شده و در خانواده، جامعه و .. مطرح شود.

وقتی بحث از اخلاق پیش می آید، در واقع منظور همان فلسفه است، یعنی اخلاق بخش از فلسفه است.

وقتی دیدگاه انسان به چیزهای مختلف فلسفی و انسانی باشد، زندگی جامعه و جهان خوبی ایجاد می شود.

برای مردمی شدن فلسفه باید از شیوه های درست و دارای اثر انجام شود که بخشی از آن توسط مراکزی همچون بنیاد حکمت اسلامی ملاصدرا که غیر دولتی و داوطلبانه این کار را انجام شود ولی بخش عمده آن به نهادها و سازمان های رسمی و مسئول مانند وزارتخانه و... بر می گردد.

رسانه ها و صدا و سیما دراین زمینه مسئولتی سنگینی دارد، با طرح موضوع باید مردم را دراین زمینه مشتاق کند.

کودک یک انسان کوچک نیست بلکه موجود دیگری است که تربیت آن نیز دشوار است و والدین باید در این زمینه آگاهی داشته باشند و این آگاهی با خواندن یک کتاب نیز ایجاد نمی شود.

• موضوع فلسفه کودک در جامعه ما مدتی مطرح شد و به تدریج از تب و تاب افتاده و کمرنگ شد به عقیده شما چرا این اتفاق افتاد آیا نظام آموزشی ما این موضوع را نپذیرفت؟

آیت الله محمد خامنه ای: علیرقم افزایش رسانه ها ما امروز گرفتار ضایعه ای شده ایم، درگذشته رسانه ها، وضع و منبر بود که مرکز آن نیز مساجد بود و افراد از این طریق دانسته های خود را افزایش می دادند ولی امروزه گرچه رسانه های عمومی از جمله صدا و سیما جای آن را گرفته است ولی در زمینه پرورش انسان چندان موفق نبوده است.

فلسفه باید عمومی شود یعنی کودک من وقتی از منزل خارج می شود باید از طریق دوستان و رسانه این بینش درست را فرابگیرد تا از این طریق زندگی خود را برنامه ریزی کند.

مسئله فلسفه و کودک در دنیا به عنوان فلسفه برای کودک و فلسفه با کودک مطرح است و متاسفانه آن را افرادی در دست گرفته اند که با صهیونیست ها ارتباط نزدیک داشته و یا خود خط فکری درستی ندارند و می خواهند مسیر افراد را از کودکی تغییر دهند تا در دوران بزرگسالی همان طرز فکری را داشته باشند که آنها می خواهند.

ما در بنیاد حکمت اسلامی ملاصدرا بیش از ده سال در این زمینه فعالیت کرده ایم ولی عدم  توجه سازمان ها و مراکز مختلف به این موضوع به شکل خاص این سازمان ها مربوط می شود، برای این منظور لازم است قانونی تصویب شده و مرکز ثابتی با مسئولین ثابت تاسیس شود.

رسانه باید در کارهای آموزشی غیر مستقیم مانند فیلم ها آن را رعایت کند چون تاثیر آن از آموزش مستقیم بیشتر است بنابراین کارتون ها و فیلم ها باید بر اساس نظریات کارشناس فلسفه کودک تهیه شود.

• نظام آموزشی فعلی ما ظرفیت تربیت کارشناس فلسفه کودک و استفاده از آن را دارد

آیت الله محمد خامنه ای: بله ظرفیت آن را دارد.

• پس چرا این اتفاق رخ نمی دهند؟

آیت الله محمد خامنه ای: چون تاکنون راه آن را پیدا نکرده اند، اینکه از کدام راه باید رفت خود کار مهمی است، ضمن اینکه باید توجه کرد این کار نباید سلیقه ای و تنها توسط یک وزیر باشد بلکه باید توسط یک دست نیرومند مانند قانون پشتیبانی شود.

صدا و سیما باید دانشگاهی باشد برای آموزش فرهنگ صحیح، حکمت و فلسفه باشد.

در این راستا باید وظیفه دولت، دستگاه های مربوطه ، نهادهای خصصوصی و خانواده و افراد مشخص شود.

ما در هر شغل و سنی باید با فلسفه زندگی کنیم ، کودکان از ابتدا فیلسوف به دنیا می آیند و ما روح فلسفی آن را می کشیم بنابراین، باید روح فلسفی کودک را با پاسخ های درست به پرسش های او تقویت کنیم.

• توجه اخیر جامعه فلسفی ما به این موضوع در انتهای به چه نتیجه ای می رسد؟

آیت الله محمد خامنه ای: رهبر انقلاب ما علاوه برفقیه و بالاترین حقوق دان اسلامی، یک فیلسوف عارف نیز بود و نظام ما براساس همان عرفان و حکمت گذاشته شد.

نظام ما از لحاظ شکلی هیچ اشکالی ندارد، بنابراین دستگاه های ما در مقاطع مختلف باید وظایف خود را درست انجام دهند.

به عقیده من دستگاه های قانونگذاری و اجرای به دلیل درگیری در مسائل روزمره برای حل این مسئله فرصت پیدا نکرده اند، وقتی برنامه ها پنج ساله و بیست ساله کشور نوشته می شود باید فرهنگ را که فلسفه نیز جزو آن می ابشد در ابتدا قرار دهند در حالی که مهمترین  چیزی که کشور و ملت ما را نگه داشته است فرهنگ است، پس باید به فرهنگ و فکر بیش از این اهمیت داد.